MTO Ltd - EvoDis® Yıldırım Engelleme Sistemi

_Yıldırımı engellemek gerçekten mümkün mü?

Evet, bir noktaya yıldırım düşmesi engellenebilir. Yıldırımın oluşması için iki faktör söz konusudur; 1)Buluttan yeryüzüne doğru inen ve negatif yük paketlerini içeren yüklü kollar ve 2)Yeryüzeyindeki cisim ve canlılar üzerinden yayınlanarak buluttan inen kollara doğru yükselen pozitif yüklü kollardır. Yeryüzünden yükselen kollardan bir ya da birkaç tanesi buluttan inen kollardan bir ya da birkaçıyla yerden 150-200 metre yükseklikte buluşacak ve iyonize bir kanal açılacaktır. Yıldırım akımı da bu kanaldan akarak toprağa inecektir. Bir bölgede bu iki faktörden birinin oluşmaması ya da engellenmesi durumunda iyonize kanal o noktada açılmayacak, yani o noktaya yıldırım düşmeyecektir. Buluttan inen yüklü kollara müdahale etmek günümüz teknolojisinde yapılabilir ancak bu hem çok pahalı bir çözümdür, hem de her fırtına anında tekrarlanması gerekir. Bu durumda müdahale edilebilecek tek yer yeryüzündeki cisimler ve bu cisimlerden yükselen yüklü kollardır. Bu cisimlerden bu kolların yükselmesi engellenirse, geciktirilirse ya da bu kolların oluşmasına izin verilmezse, o cisim üzerinde yıldırım oluşumunun da önüne geçilir. EvoDis® Yıldırım Engelleme Sistemi ve muadillerinin yaptığı şey de budur.

_Sistem ne kadar güvenilir?

EvoDis® Yıldırım Engelleme Sistemi dünyada ilk defa kullanılan bir sistem değildir. Yurtdışı kaynaklı ve aynı prensiple çalışan benzer ürün ve sistemler 30 yılı aşkın süredir birçok ülkede ve farklı sektörlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle son 5 yıldır bu sistemler üzerindeki tartışmalar azalmış ve sistemlerin pratikteki yüksek başarı yüzdeleri, IEEE bünyesinde bu sistemlere özgü bir standart üzerinde çalışmaları başlatmıştır. Ayrıca Yük Dağıtım Prensibi ile çalışan bu sistemler UL96A ve NFPA 780 gibi standartlara bağlı kalınarak korunması istenen her yapı için özel olarak projelendirilir. Dolayısıyla IEEE standardı henüz yayınlanmamış olsa da zaten mevcut uluslararası geçerli bazı standartlar bu sistemlerin uygulanmasında klavuz olarak kullanılmaktadır. ABD kökenli bir firmanın EvoDis® ile aynı amaca hizmet eden sistemi 30 yıllık bir uygulama geçmişinde %99.98 başarı sağlamıştır. İ.T.Ü. bünyesinde 3 farklı yüksek gerilim testine tabi tutulan EvoDis®-55 modeli ise %100 başarı sağlamış, MTO bu teyidle birlikte doğal ortam testlerine başlamıştır. Süresiz olarak devam edecek olan bu testlerle ilgili son güncel sonuçları görmek için tıklayınız.

_EvoDis® Sistemi için neden topraklama sistemi gerekli?

EvoDis® Yıldırım Engelleme Sistemi de diğer tüm yıldırımdan korunma sistemleri gibi iyi bir topraklama sistemine ihtiyaç duyar. Bunun iki sebebi vardır; 1)Topraktaki yükleri en çabuk şekilde toplayıp uç birimlere iletmek ve buradan en hızlı şekilde yayılmasını ve buluta doğru bir pozitif yüklü kol oluşumunu engellemek, 2)Olağanüstü bir durumda standartlara göre yerleştirilen sistem birimlerinden birine yıldırım düşerse, seyreltilmiş şekilde zararsız hale gelen yıldırım akımını güvenli şekilde toprağa iletebilmek..

_EvoDis® Sistemi yıldırımı engelleyemezse ve sisteme yıldırım düşerse ne olur?

Yıldırım olgusu hakkında hala bilinmeyen pek çok nokta varken ve henüz tüm soru işaretleri giderilememişken herhangi bir yıldırımdan korunma sistemi için doğa koşullarında %100 başarılı denmesi imkansızdır. Her ne kadar gerek yapılan laboratuar testleri, gerekse aylar süren arazi testleri boyunca EvoDis® Yıldırım Engelleme Sistemi hatasız çalışmış olsa da, yıldırımı yakalayan sistemlerde olduğu gibi EvoDis® Sisteminin de başarısız olabileceği olağandışı durumlar olabilir. Daha önce onlarca yıldırım alan bir noktanın EvoDis® uygulaması sonrası uzun yıllar boyunca hiçbir yıldırım darbesine maruz kalmaması sonrasında, sıradışı bir şekilde bir yıldırım darbesinin bu noktaya isabet etmesi durumunda bile yıldırımın bu noktaya etkisi minimum olacaktır. EvoDis® de, aynı yıldırımı yakalayan sistemler gibi toprak ile bağlantıya ihtiyaç duyar. Yıldırımı yakalayan sistemler yakaladıkları yıldırımı toprağa iletebilmek için topraklama sistemine gereksinim duyarken EvoDis® topraktaki yükleri hızlı bir şekilde toplayıp dağıtabilmek için toprakla bağlantıya ihtiyaç duyar. Ancak eğer korunan nokta sıradışı bir şekilde yıldırıma maruz kalırsa, yıldırım uluslararası yıldırımdan korunma standartlarına uygun şekilde uygulaması yapılmış EvoDis® bileşenlerinden birinin üzerine düşecektir. Bu durumda EvoDis® Yıldırım Engelleme Sistemi yıldırımı yakalayan sistemler gibi davranacak ve üzerine etki eden yıldırım akımını toprağa iletecektir. Ancak, korunan nokta üzerindeki yüklerin çoğu EvoDis® tarafından dağıtılmış olduğu için, sistem üzerine düşen yıldırım seyreltilmiş durumda olacak ve toprağa iletlen akım bir darbe şeklinde olmayacaktır. Sisteme etki eden daha uzun süreli ve düşük gerilimde bir iletim olacaktır ve bu da korunan sisteme zarar vermeyecektir.

_Bir bölgede kendi binamızı EvoDis® ile korursak o bölgeye yıldırım düşmez mi?

Bir bölgede yıldırım oluşacaksa bunu tamamen yoketme olasılığı yoktur. EvoDis® sadece üzerine uygulandığı noktada yıldırım oluşmasını engeller çünkü sadece o nokta üzerindeki pozitif yük yoğunluğunu azaltır ve sadece o noktadan buluta doğru yüklü bir kol yayınlanmasını önler. Ancak fırtına devam ederken diğer yapılardan buluta doğru pozitif yüklü kollar yayınlanacaktır. Bu durumda yıldırım o kollardan birinin oluştuğu noktaya düşecektir.

_Bu durumda EvoDis® yıldırımı yönlendiriyor mu?

Hayır, EvoDis® sadece yıldırımın koruma altındaki noktaya düşmesine engel olur. Yıldırımı yönlendirmek ise imkansızdır. Eğer EvoDis® ile korunan yapıya değil de o bölgedeki bir başka yapıya yıldırım düşüyorsa, koruma altına alınan yapı orada olmasaydı yıldırım zaten diğer noktaya düşecekti demektir çünkü EvoDis® koruduğu yapıyı sadece yıldırıma karşı hedef olmaktan çıkarır, yani bir nevi "görünmez" kılar ancak yıldırımı herhangi bir şekilde bir yere yönlendirmesi söz konusu değildir.

_EvoDis® Yıldırım Engelleme Sistemi pahalı bir çözüm müdür?

Problemin boyutuna bakacak olursak EvoDis® maliyetini daha ilk engellediği yıldırımla çıkartacak bir sistemdir. Çevrelerine göre yüksek ve metal alaşımlı iletken yapılar oldukları için GSM kulelerini ele alırsak; bir GSM kulesine ortalama bir yıldırım isabet etmesi durumunda kule üzerindeki radom, anten, radyo, vb cihazların zarar görmesi ilk olasılıktır. Bununla birlikte toprağa doğru yoluna devam eden yıldırım akımının kulenin hemen yanındaki konteynırda daha iletken bir yol bularak ilerlemesi ve koruma panosuna zarar vermesi de olasıdır. Ayrıca yoluna devam eden akım konteynırdaki değeri onbinlerce doları bulan hassas elektronik cihazlara zarar verebilir. Dahası, tüm bu olasılıklardan herhangi birinin olması durumunda istasyon servisdışı kalabilir. Bu durumda hizmet kaybı sebebiyle oluşan maddi kayıp ve arızaya müdahale için görevlendirilen ekibin maliyeti de oluşan maddi kayıpları arttıracaktır. Özetle, tek bir yıldırım darbesi bile kule üzerinde ve konteynır içindeki malzeme kayıplarıyla, hizmetdışı kalınmasıyla ve çözüm için ekip görevlendirilmesiyle maddi kayıplara sebep olabilmektedir. EvoDis® tüm bu kayıp ve zararlardan bertaraf olunmasını sağlayarak daha ilk fırtınada maliyetinin üzerinde bir kazanç sağlayacak, üstelik garanti süresince yani yıllar boyunca da aynı kazancı sağlamaya devam edecektir.

_Korunması istenen yapı için kaç tane EvoDis® kullanılmalıdır?

EvoDis® bir sistemdir ve çok özel noktalar dışında hiçbir zaman tek bir ürün olarak uygulanamaz. Bu sistemin bileşenleri 1)Yıldırımı engelleyen uç birim grubu, 2)Uç birim grubu ile topraklama sistemi arasındaki fiziksel bağlantıyı sağlayan iletken birim, 3)Topraklama Sistemi şeklindedir. Uç birim genellikle birden çok sayıda EvoDis® ürününden oluşur. Uluslararası standartlara göre projelendirilen farklı tipteki her yapı için farklı sayıda ve farklı modellerde EvoDis® ürünü kullanılması gerekir. Bir bina uygulamasını örnek alırsak, çatı boyutları, çatının şekli, çatı üzerindeki her türlü yükselti, binanın yüksekliği, bölgenin yıldırım riski gibi birçok faktör kullanılan EvoDis® modelini ve ürün sayısını değiştirebilen farktörlerdir.

_Sistem garantili bir çözüm müdür?

EvoDis® Yıldırım Engelleme Sistemi 20 yıl malzeme garantisi ile birlikte gelir.

_______________________________________________________________________________________

Ürün ve sistemlere dair burada cevabını bulamadığınız sorularınızı mto@mto.com.tr adresine yollayabilirsiniz.